2020-2023

VAHA: Tartışma ve Diyalog Alanları için Ortak Zemin

VAHA, kamusal tartışmalar ve diyaloğun Türkiye, Avrupa ve komşu ülkelerdeki kentlerde desteklenmesine yönelik çalışmalar yürüten bağımsız kültür ve sanat mekânlarından ekipler ile birlikte ve onlar için geliştirilmiş iki yıllık bir program. Hibrit mekânların barındırdığı çeşitliliği ve bölgedeki ülkelerin içinden geçtiği demokrasi krizlerine yönelik bağlamsal çözüm arayışlarını biraraya getiren VAHA, yerel uygulamalardan öğrenmenin gücünü keşfederken, ifade özgürlüğü ve kültürel programlama platformlarına yönelik destek geliştirmek üzere yola çıkıyor. Alternatif yaklaşımlar ve dönüştürücü ekonomiler ile uluslararası dayanışma ve destek bağlamında yapılacak fikir alışverişleri VAHA'nın faaliyetlerinin temelini oluşturuyor. Programın, yerel mekânların birbirine bağlanan vahalar olarak topluma mâl olacak bir ekosistem oluşturması ve bu mekânların diyalog alanları açan bereketli topraklar olarak genişlemesine fırsat tanıyan bir çerçeve sağlaması hedefleniyor. Bu tür alanların içindeki ve çevresindeki yaratıcı aktörler, sistemik uygulamalara dair fikir alışverişinde bulunmak, çabalarını birleştirmek ve dayanışma içerisinde beraber ilerlemek için sürece katılıyor.
NEDEN?

Belirsizlik ve sansürün, günümüz toplumlarının politik ortamını niteleyen özellikler olmaya başladığı bu zamanda, Türkiye, Avrupa ve komşu ülkelerde sayıları giderek artan kültür ve sanat aktörleri, demokratik alanları ve sosyal önemi olan konularda toplumsal bilinci muhafaza etmeye çabalıyor.

Aynı zamanda, kamunun bağımsız kültürel programlara erişimi, ana akımın dışında varlığını sürdüren bu aktörler tarafından mümkün kılınıyor. Ancak bu alışılmadık konumları sebebiyle, aktivitelerini desteklemeye yönelik kaynakların kısıtlı olması onları sürdürülebilirlik açısından daha hassas bir duruma getiriyor. Finansal desteğin azalması, kamusal programlamaya yönelik kurumsal kontrol ve entelektüel baskılanma gibi çeşitli riskler, düşünme, üretme ve sosyal destek alanlarını daraltıyor. Yine de bu aktörler, faaliyetleri üzerinden baskılanmış, unutulmuş, dışlanmış ve sansürlenmiş hikâyeleri dile getirirken, yeni biraraya gelme biçimleri yaratmayı kararlılıkla sürdürüyor. Edebiyat evleri, çok işlevli kafeler, sanat mekânları ve kültür evleri gibi çeşitli formatlarda, özgür düşünce ve ifade özgürlüğü için alan açan hibrit mekânlar diyebileceğimiz alternatif ortamlar sunuyor.

VAHA, kentlerin ve hub’ların birbirleri arasında enerji akışını ve ifade özgürlüğünü destekleyen stratejik birliktelikleri yönlendirme biçimlerini araştırır. Kritik sorunları olan toplumlarda ve ülkelerde, kamusal ve eleştirel tartışma normlarını ve alanlarını geri kazanmaya yönelik kolektif bir anlayışı teşvik etmek amacıyla mikro-direniş örnekleri ve biçimlerini inceleyerek daha geniş bir politik çerçeveye oturtur.
NASIL?

VAHA, kamusal programlama yapan 50 kadar bağımsız kültür ve sanat mekânı ve kurumunu 16 yerel hub (yerel işbirliği ağı) şekillendirmek üzere harekete geçirecek ve ardından bu hub’ları birbirine uluslararası dayanışma ağıyla bağlayacak. Her bir yerel hub, belirli Türkiye kentlerinde (Ankara, Diyarbakır, Eskişehir, İstanbul, Antalya, Mersin) ve Avrupa ile komşu ülkelerin kentlerinde faaliyet gösteren üç mekânı biraraya getirecek.

Türkiye’den belirlenen sekiz yerel hub ile diğer ülkelerden belirlenecek sekiz yerel hub öncelikle kendi çevrelerinde pilot aktivitelerini geliştirme imkânı bulacaklar. İkinci aşamada ise katılımcılar yereldeki çalışmalarını, özgür tartışma ve diyalog için çalışan bağımsız alanların daha kapsamlı ekosistemi içerisinde esnek uluslararası işbirlikleri aracılığıyla bir sonraki aşamaya çıkarmaya davet edilecekler.

Bu amaçla, VAHA’nın her bir yerel hub için sunduğu olanaklar:

- Yeni işbirliği biçimlerini deneyimlemek için 5.000 EUR'luk pilot proje etkinleştirme fonu.
- Yerel ekosistem kaynaklarının tespiti ve sürdürülebilirlik planlaması için yöntemler ve araçlar.
- Katılımcılar arasında bilgi ve yöntem alışverişini teşvik etmek için 1.000 EUR'luk öğrenme ve hareketlilik fonları.
- Pilot aktivitelerin, diğer merkezlerle yapılacak işbirlikleri aracılığıyla daha büyük ölçekli olarak ve farklı coğrafyalara genişletilmesi için 10.000 ila 25.000 EUR arasında değişen bölgesel ve uluslararası işbirliği fonları.
- Proje süresi boyunca, yerel merkezlerin gelişimini desteklemek için akranları üzerinden danışmanlıklar.
- Profesyonel ve kurumsal gelişim ile ağ oluşturma amaçlı çevrimiçi ve çevrimdışı grup toplantısı biçiminde tematik  atölyeler.
- Farklı kültürel bağlamlardan tüm katılımcıları biraraya getirecek iki kapsamlı toplantı aracılığıyla uluslararası bağlantılara erişim.
- Yerel, bölgesel ve uluslararası düzeylerde proje çıktılarını yaygınlaştırma ve savunuculuk.
- Türkiye, Avrupa ve komşu ülkelerde kamusal diyalog ve kültürel programlama için çabalayan bağımsız alanların ekosistemi için dirençli bir geleceği hedefleyen uluslararası bir dayanışma ağının parçası olmak.
Programın Arka Planı

Bu programın arkasındaki tüm uygulayıcı ortaklar ve destekçiler, Türkiye’de sivil toplumun gelişimi ile toplumsal tartışma ve kültürel diyalog kanallarının güçlenmesi için uzun zamandır çeşitli çalışmalar yürütmektedir. Programın ana konsorsiyumu, sivil toplumun gelişimine özellikle kültür ve sanat yoluyla yaklaşmış, çalışmalarında aynı zamanda Türkiye ve komşu bölgelerdeki güncel zorluklara da değinmiştir. Toplumsal ve sosyal sorunları da kapsayan bu yaklaşım ve geniş tecrübe yelpazesi, bu yeni programı önemli ölçüde şekillendirdi.

VAHA program ortaklarının daha önceki uzun vadeli işbirliklerinden biri de 2011'den 2019'a kadar süren Tandem Türkiye programıdır. Bu süreç boyunca Türkiye, Avrupa ve komşu bölgelerden kültürel ve sivil toplum kuruluşlarını temsil eden yaklaşık 150 katılımcı, toplamda 65 kültürel işbirliğini destekleyen bu programa dahil oldu. Tandem Türkiye’nin yaklaşık on yıl süren mirasının ayak izlerini takip ederek, Türkiye, Avrupa ve daha geniş bir bölgede kamusal tartışma ve diyaloğu teşvik eden aktif kültür mekânlarını hedefleyen yeni bir program geliştirmek için işbirliğimizi sürdürdük. 2019 kışında Türkiye genelinde çeşitli kentleri ziyaret ettik ve kentlerde son zamanlarda ortaya çıkan inisiyatiflerle tanıştık. Ardından Mart 2020'de gerçekleştirdiğimiz bir toplantıyla programı tasarlanma sürecine onları da dahil ettik. VAHA programının oluşumuna katkı sunan herkese teşekkür ederiz.

VAHA, Anadolu Kültür ve MitOst e.V. girişimi olup, Stiftung Mercator ve European Cultural Foundation tarafından finanse edilmektedir. VAHA konsorsiyumu, tematik çalıştay ve ağ kurma toplantıları için  iac Berlin ve seyahatle ilgili harcamaları için Chrest Vakfı’yla işbirliği içindedir.
Görseller: Julia Hoffmann